راهنمای خرید عینک طوفان کوهنوردی(نکات مهم+معرفی برندها)

صعودهای زمستانه و ارتفاعات بالای ۴۰۰۰ متر شوخی‌بردار نیستند. وقتی باد با سرعت ۸۰ کیلومتر بر ساعت برف را به صورت شما می‌کوبد، یا زمانی که در یخچال‌های طبیعی زیر تابش بی‌رحم خورشید قرار دارید، تنها چیزی که بین چشمان شما و آسیب‌های دائمی (مانند کور برفی) قرار دارد، عینک طوفان کوهنوردی (Goggles) است.

بسیاری از کوهنوردان تصور می‌کنند با یک عینک آفتابی باکیفیت (Glacier Glasses) می‌توانند تمام شرایط را مدیریت کنند، اما واقعیت در شرایط سخت جوی متفاوت است. این مقاله یک راهنمای خرید عینک طوفان کوهنوردی عملیاتی است که به دور از تبلیغات، ۶ معیار فنی و حیاتی را برای انتخاب بهترین عینک طوفان بررسی می‌کند. ما در اینجا بر ایمنی و عملکرد تمرکز داریم، نه ظاهر و مد.

تفاوت عینک طوفان و عینک آفتابی(چرا به Goggles نیاز دارید؟)

قبل از ورود به جزئیات فنی، باید تمایز بین عینک آفتابی معمولی و عینک طوفان (Goggles) را شفاف کنیم. عینک‌های آفتابی کوهنوردی (حتی مدل‌های دارای گارد چرمی) برای هوای پایدار و آفتابی عالی هستند، زیرا تهویه بالایی دارند و بخار نمی‌کنند.

اما عینک طوفان برای شرایط بحرانی طراحی شده است:

1. ایزولاسیون کامل (Sealing): عینک طوفان با فوم دور چشم کاملاً به صورت می‌چسبد و اجازه نفوذ باد، دانه‌های برف و سوز سرما را از کناره‌ها نمی‌دهد.
2. محافظت حرارتی: فضای بسته داخل عینک طوفان، چشم و سینوس‌های اطراف آن را گرم نگه می‌دارد.
3. ثبات: با استفاده از کش پهن، روی کلاه ایمنی یا سر فیکس می‌شود و در بادهای شدید از جا کنده نمی‌شود.

نکته کلیدی: اگر برنامه شما شامل صعودهای تابستانه دماوند است، شاید عینک آفتابی کافی باشد؛ اما برای صعودهای زمستانه، علم‌کوه، یا هیمالیانوردی، داشتن یک عینک طوفان در کوله‌پشتی یک “باید” ایمنی است.

| در مجله بریم کوه بخوانید : لیست وسایل کوهنوردی و کمپینگ |

راهنمای خرید عینک ضد طوفان کوهنوردی

• لنز دوجداره: حتماً فضای بین دو لنز را چک کنید (برای جلوگیری از بخار).

• تیرگی لنز (Cat): رده ۳ یا ۴ برای آفتاب شدید / رده ۱ یا ۲ برای هوای طوفانی و مه‌آلود.

• لنز فتوکرومیک (اختیاری): اگر بودجه کافی دارید، برای تغییر خودکار تیرگی در شرایط مختلف.

• سیستم تهویه: وجود منافذ پوشیده با اسفنج در بالا و پایین فریم.

• تست میدان دید: بررسی کنید که فریم عینک دید جانبی شما را محدود نکند.

• تست با کلاه: عینک را حتماً با کلاه ایمنی خودتان امتحان کنید (نباید بین عینک و کلاه فاصله باشد).

• سیلیکون بند: وجود خطوط ژله‌ای/سیلیکونی داخل بند برای سر نخوردن از روی کلاه.

• فوم فریم: نرمی و تراکم فوم روی صورت (ترجیحاً فوم ۳ لایه).

• پوشش ضد بخار: اطمینان از وجود لایه Anti-fog در سطح داخلی.

• استاندارد UV400: تضمین فیلتر ۱۰۰٪ اشعه فرابنفش.

• قابلیت OTG: اگر عینک طبی می‌زنید، فضای کافی برای جا شدن عینک زیر گوگل وجود داشته باشد.

در ادامه هریک از این موارد را به صورت مختصر توضیح داده ایم :

۱. لنز؛ مهم ترین بخش عینک طوفان

مهم‌ترین بخش در راهنمای خرید عینک طوفان کوهنوردی، انتخاب لنز مناسب است. لنز فقط یک طلق رنگی نیست؛ بلکه فیلتری است که تعیین می‌کند شما مسیر را می‌بینید یا در “نور تخت” (Flat Light) سقوط می‌کنید.

شاخص VLT و دسته‌بندی لنزها (Categories)

شاخص VLT (Visible Light Transmission) یا “انتقال نور مرئی”، درصدی از نور است که از لنز عبور کرده و به چشم شما می‌رسد. هرچه عدد کمتر باشد، لنز تیره‌تر است. برای کوهنوردی ارتفاع بالا، شناخت این دسته‌بندی حیاتی است:

توجه: برای صعودهای بالای ۴۰۰۰ متر و یخچال‌ها، شما قطعاً به لنز Cat 3 یا Cat 4 نیاز دارید. استفاده از لنزهای روشن‌تر می‌تواند منجر به خستگی شدید چشم و آسیب شبکیه شود.

شکل لنز: استوانه‌ای (Cylindrical) یا کروی (Spherical)؟

شکل لنز مستقیماً بر روی “میدان دید” و “اعوجاج تصویر” تاثیر می‌گذارد:

• لنزهای استوانه‌ای (Cylindrical): این لنزها روی محور افقی خمیده هستند اما در محور عمودی تخت می‌باشند.
  • مزایا: قیمت ارزان‌تر.
  • معایب: میدان دید عمودی محدودتر است و ممکن است در لبه‌های تصویر کمی اعوجاج یا بازتاب نور (Glare) ایجاد کنند.
• لنزهای کروی (Spherical): این لنزها هم در محور افقی و هم عمودی خمیده هستند (مثل بخشی از یک کره).
  • مزایا: دید محیطی (Peripheral Vision) بسیار وسیع‌تر، اعوجاج کمتر و فضای بیشتر بین لنز و صورت که به کاهش بخار کمک می‌کند.
  • نتیجه: برای کوهنوردی فنی که نیاز دارید جای پای خود و سنگ‌های بالای سر را ببینید، لنز کروی انتخاب ایمن‌تری است.

۲. تکنولوژی دوجداره و ضد بخار در عینک طوفان کوهنوردی  (Anti-fog)

بخار کردن عینک در دمای منفی ۲۰ درجه می‌تواند به قیمت جان شما تمام شود. بهترین عینک طوفان از مکانیزم‌های فیزیکی و شیمیایی برای مقابله با این پدیده استفاده می‌کند.

ساختار دوجداره (Double Lens)

تقریباً تمام عینک‌های طوفان حرفه‌ای (مشابه پنجره‌های دوجداره ساختمان) دارای دو لنز هستند که با یک فضاگیر فومی از هم جدا شده‌اند. این لایه هوا به عنوان عایق عمل می‌کند و مانع از برخورد هوای سرد بیرون با هوای گرم داخل عینک می‌شود.

• نکته خرید: هرگز سراغ عینک‌های تک‌جداره برای کوهنوردی نروید؛ آن‌ها بلافاصله بخار می‌کنند.

پوشش ضد بخار (Anti-fog Coating)

لایه داخلی لنز معمولاً با یک ماده آب‌دوست پوشش داده می‌شود که رطوبت را جذب کرده و از تشکیل قطرات آب جلوگیری می‌کند.

• هشدار نگهداری: این لایه بسیار حساس است. اگر داخل عینک خیس شد، هرگز آن را با دستکش یا دستمال نکشید. بگذارید با جریان هوا خشک شود. کشیدن دستمال باعث از بین رفتن دائمی این لایه می‌شود.

۳. لنز فتوکرومیک در عینک ضد طوفان کوهنوردی

در کوهستان، شرایط نوری مدام تغییر می‌کند. ممکن است صعود را در تاریکی قبل از طلوع (Alpine Start) شروع کنید، سپس وارد آفتاب کورکننده ظهر شوید و بعدازظهر در سایه سنگین دیواره قرار بگیرید.

لنز فتوکرومیک (Photochromic) به صورت هوشمند و بر اساس شدت تابش UV تغییر رنگ می‌دهد.

• یک لنز فتوکرومیک باکیفیت (مثل مدل‌های خاص در عینک طوفان جولبو)، می‌تواند بازه Cat 2 تا Cat 4 را پوشش دهد.
• مزیت: بی‌نیاز شدن از تعویض لنز یا حمل دو عینک.
• عیب: قیمت بالاتر و تاخیر چند ثانیه‌ای در تغییر رنگ (که در کوهنوردی معمولاً مشکل‌ساز نیست، برخلاف اسکی سرعتی).

| در مجله بریم کوه بخوانید :‌ تجهیزات زمستانی کوهنوردی |

۴. تهویه (Ventilation): مرز باریک گرما و دید

سیستم تهویه در عینک طوفان یک شمشیر دو لبه است. اگر تهویه زیاد باشد، باد سرد چشمانتان را آزار می‌دهد (و حتی ممکن است لنز تماسی شما خشک شود). اگر کم باشد، عینک بخار می‌کند.

• عینک اسکی و طوفان در این بخش کمی تفاوت دارند. عینک‌های اسکی تهویه بیشتری دارند چون اسکی‌باز فعالیت هوازی انفجاری دارد.
• برای کوهنوردی، دنبال عینکی باشید که منافذ تهویه آن با فوم فشرده پوشیده شده باشد تا سرعت باد ورودی را بگیرد اما اجازه خروج رطوبت را بدهد.

۵. ارگونومی، OTG و هماهنگی با کلاه ایمنی کوهنوردی

حتی گران‌ترین عینک جهان هم اگر روی صورت شما ننشیند، بی‌فایده است.

هماهنگی با کلاه ایمنی (Helmet Compatibility)

بسیاری از کوهنوردان از مشکل “Gaper Gap” رنج می‌برند؛ فاصله‌ای که بین لبه بالایی عینک و لبه کلاه ایمنی می‌ماند و پیشانی را در معرض سرما قرار می‌دهد.

• هنگام خرید، حتماً عینک را با کلاه ایمنی خود تست کنید. فریم بالایی عینک باید منطبق با انحنای کلاه باشد.
• بند عینک (Strap) باید دارای نوارهای سیلیکونی در داخل باشد تا از روی کلاه لیز نخورد.

تکنولوژی OTG (Over The Glass)

این بخش برای کوهنوردان عینکی حیاتی است. اگر از عینک طبی استفاده می‌کنید، باید به دنبال مدل‌هایی باشید که برچسب OTG دارند.

• این عینک‌ها در فوم کناری خود برش‌های خاصی دارند تا دسته‌های عینک طبی بدون فشار وارد شدن به شقیقه، در آن جای بگیرند.
• همچنین عمق فریم در مدل‌های OTG بیشتر است تا لنز عینک طبی به لنز عینک طوفان برخورد نکند.

۶. پدیده “نور تخت” (Flat Light) و رنگ لنز

در هوای ابری یا “وایت‌اوت” (Whiteout)، سایه‌ها ناپدید می‌شوند و تشخیص پستی و بلندی‌های برف غیرممکن می‌شود. به این پدیده نور تخت می‌گویند که عامل بسیاری از حوادث است.

• لنزهای دودی/خاکستری: رنگ‌های واقعی را نشان می‌دهند اما در نور تخت عملکرد خوبی در ایجاد کنتراست ندارند.
• لنزهای مسی، صورتی یا نارنجی: این رنگ‌ها با فیلتر کردن نور آبی، کنتراست را به شدت افزایش می‌دهند و به شما کمک می‌کنند تا برجستگی‌های برف را در هوای ابری بهتر تشخیص دهید.

مقایسه و ارزیابی برند های عینک طوفان

در بازار ایران، چند برند اصلی حکمرانی می‌کنند که هر کدام نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارند. برای اینکه راحت‌تر تصمیم بگیرید، این برندها را در سه سطح دسته‌بندی و مقایسه کرده‌ام:

۱. برندهای تراز اول و حرفه‌ای عینک ضد طوفان کوهنوردی

این برندها از نظر تکنولوژی لنز و دوام بهترین هستند.

• جولبو: محبوب‌ترین برند در ایران است. لنزهای فتوکرومیک آن نیاز شما به تعویض لنز در طول روز را کاملاً از بین می‌برد.

• اوکلی: لنزهای آن به شکلی طراحی شده که جزئیات یخ و برف را با دقت بسیار بالا نشان می‌دهد، اما معمولاً قیمت بالاتری دارند.

۲. برندهای با کیفیت و میان‌رده عینک طوفان کوهنوردی

این برندها استاندارد بالایی دارند و معمولاً قیمت‌شان نسبت به دو مورد بالا مناسب‌تر است.

• یووکس (Uvex): برند آلمانی که به ایمنی و مقاومت لنز معروف است. لنزهای آن ضد خش بوده و برای کسانی که به دنبال دوام طولانی‌مدت هستند عالی است.

• بوله (Bolle): طراحی‌های ارگونومیک و فوم‌های بسیار راحتی دارد. سیستم تهویه آن هم بسیار کارآمد است.

• اسپای (Spy+): لنزهای Happy Lens آن برای تقویت روحیه و افزایش کنتراست در محیط‌های سرد مشهور است.

۳. برندهای اقتصادی و مقرون‌به‌صرفه عینک ضد طوفان

اگر به دنبال گزینه‌ای هستید که کارتان را راه بیندازد و قیمت پایینی داشته باشد:

• (Daisy): معمولاً به صورت پکیج‌های چند لنزه (زرد، تیره، شفاف) فروخته می‌شود. برای صعودهای یک‌روزه و نه چندان دشوار مناسب است.

• (Pekynew): که در ایران به “کله‌گاوی” معروف است. محصولات آن کیفیت استانداردی دارند و برای شروع کوهنوردی گزینه‌ای معقول هستند.

توصیه نهایی:

1. اگر بودجه اولویت نیست و کیفیت لنز مهم است: مستقیم سراغ Julbo (سری Elara یا Cyrius) بروید. فتوکرومیک بودن لنزهای آن در طوفان ایران (که نور مدام کم و زیاد می‌شود) یک نجات‌دهنده است.

2. اگر چشمان حساسی دارید یا جزئیات مسیر برایتان مهم است: برند Oakley (مدل‌های Flight Deck یا Line Miner) را انتخاب کنید.

3. اگر به دنبال بهترین نسبت “کارایی به قیمت” هستید: برند Uvex یا مدل‌های رده‌بالای Bolle انتخاب‌های هوشمندانه‌ای هستند.

4. اگر کوهنوردی را تازه شروع کرده‌اید: یک عینک Daisy یا Pekynew با لنز دوجداره بخرید تا بعداً که حرفه‌ای‌تر شدید، هزینه بیشتری کنید.

نکته مهم برای بازار ایران: مراقب نسخه‌های تقلبی (High Copy) باشید. حتماً از فروشگاه‌های معتبر کوهنوردی خرید کنید و به حک شدن نام برند و نوع لنز روی شیشه دقت کنید.

| در مجله بریم کوه بخوانید :‌ بهترین کاپشن برای کوهنوردی (راهنمای خرید کاپشن کوهنوردی) |

سوالات متداول

آیا عینک طوفان اسکی با عینک طوفان کوهنوردی فرق دارد؟

در بسیاری از موارد مشترک هستند، اما تفاوت‌های ظریفی وجود دارد. عینک‌های کوهنوردی معمولاً لنزهای تیره‌تر (Cat 4) دارند و سیستم تهویه آن‌ها بسته‌تر است تا جلوی بادهای سوزناک ارتفاع بالا را بگیرد. عینک‌های اسکی معمولاً برای تهویه بیشتر طراحی شده‌اند و ممکن است لنزهای Cat 2 یا Cat 3 داشته باشند.

برای صعودهای بالای ۵۰۰۰ متر چه درجه لنزی (Category) ضروری است؟

برای ارتفاعات بالای ۵۰۰۰ متر و هیمالیانوردی، استفاده از لنز Category 4 (عبور نور ۳ تا ۸ درصد) برای جلوگیری از آسیب شبکیه و کور برفی الزامی است. لنزهای Cat 3 ممکن است در ساعات اوج تابش روی برف کافی نباشند.

اگر عینک طوفان بخار کرد، بهترین راهکار در حین صعود چیست؟

هرگز داخل لنز خیس را دستمال نکشید. بهترین راهکار این است که عینک را برای لحظاتی از روی صورت بردارید و آن را در معرض جریان هوا تکان دهید تا رطوبت تبخیر شود. اگر عینک یدک ندارید، می‌توانید آن را داخل کاپشن (جایی که گرم اما خشک باشد) قرار دهید تا خشک شود، اما مراقب باشید رطوبت بدن آن را بدتر نکند.

آیا می‌توان از عینک طبی زیر عینک طوفان استفاده کرد؟

بله، اما تنها در صورتی که عینک طوفان شما دارای تکنولوژی OTG (Over The Glass) باشد. این عینک‌ها فضای داخلی عمیق‌تر و شیارهایی در فوم کناری دارند تا عینک طبی به راحتی زیر آن جا شود.

جمع‌بندی: کدام عینک برای شما مناسب است؟

در نهایت، راهنمای خرید عینک طوفان کوهنوردی به این سه اصل ختم می‌شود:

1. تناسب (Fit): عینک باید بدون فشار روی بینی، کاملاً دور چشم را بپوشاند و با کلاه ایمنی شما مچ باشد.
2. لنز مناسب: برای ارتفاعات بالا، لنز Cat 4 یا فتوکرومیک Cat 2-4 اولویت مطلق است.
3. ضد بخار: لنز دوجداره و تهویه مناسب حیاتی است.

انتخاب بهترین عینک ضد طوفان کوهنوردی سرمایه‌گذاری روی ایمنی و لذت بردن از صعود است. به یاد داشته باشید که در ارتفاع ۷۰۰۰ متری، چشمان شما تنها پنجره‌ای است که به سمت قله دارید؛ از آن‌ها با بهترین تجهیزات محافظت کنید.